گذشتن سى روز از اوّل ماه شعبان . « 1 » ومسأله خالى از اشكال نيست ، اگر چه اظهر آن است كه ثابت مىشود داخل شدن ماه به حكم أو در اين صورت ولازم است بر مردم قبول كردن حكم أو . وبه هر حال ، شكّى نيست در اينكه هرگاه دو شاهد در نزد غير مجتهد از ائمهء جماعات وأمثال ايشان شهادت بدهند وبر ايشان ثابت شود ، بر ديگران لازم نيست قبول كردن قول آنها وأطاعت حكم ايشان را نمودن . وبسيارى از عوام الناس در اين خصوص مساهله ومسامحه مىكنند وبه مجرد اينكه پيشنمازى حكم كرد به ديدن هلال شوال - مثلا - افطار مىكنند ، اگر چه خود شهود را نديده باشند ونشناسند . ودر اين صورت ، ظاهر آن است كه حكم كردن آن پيشنماز - با وجود اينكه مىداند كه مردم از راه جهل قول أو را قبول مىكنند - قادح در عدالت أو نيز باشد . مسألهء هفتم : هرگاه مجتهد خود به تنهايى هلال را ببيند ، بعضي از علما گفته‌اند كه به ديدن آن به تنهايى دخول ماه ثابت مىشود . « 2 » وبعضي ديگر گفته‌اند : ثابت نمىشود ، بلكه حكم يك شاهد دارد . « 3 » وقول ثاني در نظر حقير أقوى است . مسألهء هشتم : هرگاه در ولايت‍ [ ى ] اوّل ماه ثابت شود ودر ولايت ديگر ثابت نشود ، پس هرگاه دو ولايت نزديك به هم باشند - مانند بغداد وكوفه ، يا كاشان وأصفهان ، يا شيراز وبصره - حكم آنها يكى است وبه ثابت شدن در أحدهما حكم آن يك نيز مثل حكم آن است . وهرگاه ولايات متباعده باشند - مانند مصر وبغداد ، يا بغداد وهرات ، ويا أصفهان وقندهار - حكم آنها يكى نيست ، بنابر أقوى . مسألهء نهم : هر ما هي كه هلال آن مشتبه شود ، بايد ماه قبل از آن را سى تمام قرار داد . مسألهء دهم : هرگاه هلال چند ماه مشتبه شود وديده نشود ، هرگاه سه ماه يا چهار ماه يا پنج ماه باشد ، بايد هر يك از آنها را سى تمام قرار داد . وهرگاه ماههاى همهء سال يا بيشتر آن مشتبه شود ، بعضي گفته‌اند كه باز بايد همه را سى تمام گرفت « 4 » ، وبعضي ديگر

--> ( 1 ) . محدّث بحراني در الحدائق الناضرة ، ج 13 ، ص 258 ، آن را به « بعض أفاضل متأخّري المتأخّرين » نسبت داده است . ( 2 ) . مانند شهيد در الدروس ، ج 1 ، ص 286 ؛ ومحقق سبزوارى در ذخيرة المعاد ، ص 531 . ( 3 ) . ر . ك : الحدائق الناضرة ، ج 13 ، ص 263 . ( 4 ) . مانند شيخ طوسي در المبسوط ، ج 1 ، ص 268 ؛ ومحقق حلّى در شرائع الإسلام ، ج 1 ، ص 181 .